شكست خورده‌اى بود و اگر ما بخواهيم همهء اينها را در يك رديف قرار دهيم و بگوييم ما معقولات اوليه و معقولات ثانويه‌اى نداريم بايد فقط فلسفهء هگل را بپذيريم ليس الّا ، مىخواهد ايده‌آليسم باشد مىخواهد نباشد ؛ و البته آن فلسفه هم قابل پذيرش نيست ، چون آن فلسفه كه چنين فرضى را كرده است به مشكلاتى برخورد كرده است . اگر آن فلسفه را نپذيريم ديگر نمىتوانيم همهء اينها را به يك چوب برانيم و بعد بگوييم معرفت جز انعكاس [ عين در ] ذهن چيزى نيست « 1 » .

--> ( 1 ) [ براى توضيح بيشتر در اين باره ، علاقه‌مندان مىتوانند به مجموعه آثار 13 مراجعه نمايند . ]